Ca dao Việt Nam về tình cảm gia đình

Bộ sưu tập danh ngôn mở Wikiquote
Bước tới: chuyển hướng, tìm kiếm

Những câu thuộc chủ đề tình cảm gia đình thường là lời ru của mẹ, lời của cha mẹ, ông bà nói với con cháu, lời của con cháu nói về cha mẹ, ông bà để bày tỏ tâm tình, nhắc nhở về công ơn sinh thành, về tình mẫu tử và tình anh em ruột thịt[1]

Mục lục

A - Ă - Â[sửa]

  • Ai về tôi kính gởi buồng cau,
Buồng trước kính mẹ, buồng sau kính thầy.
  • Ai về tôi gởi đôi giày,
Phòng khi mưa gió để thầy mẹ đi.
  • Anh em nào phải người xa
Cùng chung bác mẹ, một nhà cùng thân
Anh em như thể tay chân
Anh em hòa thuận hai thân vui vầy.
  • Anh em cốt nhục đồng bào
Kẻ sau người trước phải hầu cho vui.
Lo là ăn thịt ăn xôi
Quí hồ ở nết tới lui bằng lòng.
  • Anh em ăn ở hòa thuận
Chớ điều chếch lệch người ta chê cười.
  • Anh em hiền thậm là hiền
Đừng một đồng tiền mà đấm đá nhau.
  • Anh em trai ở với nhau mãn đại
Chị em gái ở với nhau một thời
Dù ai nói ngược nói xuôi
Lòng ta vẫn vững như kiềng ba chân.
  • Ân cha lành cao như núi Thái,
Đức mẹ hiền sâu tựa biển khơi,
Dù cho dâng trọn một đời,
Cũng không trả hết ân người sanh ta.
  • Anh đi vắng cửa vắng nhà
Giường loan gối quế mẹ già ai nuôi?
Cá rô anh chặt bỏ đuôi
Tôm càng bóc vỏ, anh nuôi mẹ già.

B[sửa]

  • Ba đồng một khía cá buôi
Cũng mua cho được để nuôi mẹ già.
  • Bao giờ cá chép hóa rồng
Đền ơn cha mẹ bế bồng ngày xưa.
  • Bồng bồng con nín con ơi
Dưới sông cá lội,trên trời chim bay.
Ước gì mẹ có mười tay
Tay kia bắt cá, còn tay này bắn chim.
Một tay chuốt chỉ luồn kim
Một tay đi làm ruộng, một tay tìm hái rau.
Một tay ôm ấp con đau
Một tay đi vay gạo, một tay cầu cúng ma.
Một tay khung cửi, guồng xa
Một tay lo bếp nước, lo cửa nhà nắng mưa.
Một tay đi củi, muối dưa
Còn tay để van lạy, để bẩm thưa, đỡ đòn.
Tay nào để giữ lấy con
Tay nào lau nước mắt, mẹ vẫn còn thiếu tay.
Bồng bồng con ngủ con say
Dưới sông cá vẫn lội, chim vẫn bay trên trời.

C[sửa]

  • Cầm cần câu cá ngược xuôi
Nấu canh rau bợ mà nuôi mẹ già
  • Cây khô chưa dễ mọc chồi
Bác mẹ chưa dễ ở đời với ta
Non xanh bao tuổi mà già,
Bởi vì sương tuyết hóa ra bạc đầu
  • Cây xanh thì lá cũng xanh
Cha mẹ hiền lành để đức cho con.
  • Cha mẹ bú mớm nâng niu
Tội trời đành chịu, không yêu bằng chồng
Ai kêu ai hú bên sông,
Mẹ gọi con dạ có chồng phải theo.
  • Chiều chiều ngó ngược ngó xuôi
Ngó không thấy mẹ ngùi ngùi nhớ thương.
  • Chiều chiều ra đứng ngõ sau
Ngó về quê mẹ ruột đau chín chiều
Ngó lên nuộc lạt mái nhà
Bao nhiêu nuộc lạt, nhớ ông bà bấy nhiêu.
  • Chiều chiều xách giỏ hái rau
Ngó lên mộ mẹ ruột đau như dần.
  • Chim trời ai dễ đếm lông
Nuôi con ai dễ kể công tháng ngày.
  • Cò bay xuống vũng trâu đằm,
Lấy rơm làm tổ cho con cò nằm.
  • Có vàng vàng chẳng hay phô
Có con con nói trầm trồ mẹ nghe
  • Có cha có mẹ thì hơn

Không cha không mẹ như đàn đứt dây.

  • Con ho lòng mẹ tan tành,
Con sốt lòng mẹ như bình nước sôi.
  • Công cha nghĩa mẹ cao dày
Cưu mang trứng nước những ngày còn thơ
Nuôi con khó nhọc đến giờ
Trưởng thành con phải biết thờ hai thân
Thức khuya dậy sớm chuyên cần
Quạt nồng ấp lạnh giữ phần đạo con.
  • Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.
Một lòng thờ mẹ kính cha
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.
  • Công cha như núi ngất trời
Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển đông
Núi cao biển rộng mênh mông
Cù lao chín chữ ghi lòng con ơi!

D - Đ[sửa]

  • Đắng cay cũng thể ruột già,
Ngọt ngào cho lắm cũng là người dưng.
  • Đi đâu mà bỏ mẹ già
Gối nghiêng ai sửa,chén trà ai dâng ?
  • Đố ai đếm được lá rừng
Đố ai đếm được mấy tầng trời cao
Đố ai đếm được vì sao
Đố ai đếm được công lao mẫu từ.
  • Đói lòng ăn hột chà là
Để cơm cho mẹ mẹ già yếu răng.
  • Đói lòng ăn trái ổi non
Nhịn cơm nuôi mẹ cho tròn nghĩa xưa
  • Đi khắp thế gian, không ai tốt bằng mẹ
Gánh nặng cuộc đời, không ai khổ bằng cha.
Nước biển mênh mông không đong đầy tình mẹ
Mây trời lồng lộng không phủ kính công cha
Tần tảo sớm hôm mẹ nuôi con khôn lớn
Mang cả tấm thân gầy cha che chở đời con
Ai con mẹ xin đừng làm mẹ khóc
Đừng để giọt buồn lên mắt mẹ nghe không.

E - Ê[sửa]

G[sửa]

  • Gió mùa thu mẹ ru con ngủ
Năm canh chày mẹ thức đủ năm canh.
  • Gió thúc cội thung nhánh tùng khua rúc rắc
Nhớ cha mẹ già ruột thắt gan teo.

L[sửa]

  • Làm trai nết đủ trăm đường
Trước tiên điều hiếu, đạo thường xưa nay
Công cha, đức mẹ cho dày
Cưu mang trứng nước những ngày ngây thơ
Nuôi con khó nhọc đến giờ
Trưởng thành con phải biết thờ hai thân
Thức khuya dậy sớm cho cần
Quạt nồng ấp lạnh giữ phần đạo con
  • Lên non mới biết non cao
Nuôi con mới biết công lao mẫu từ.
  • Lên chùa thấy Phật muốn tu
Về nhà thấy mẹ công phu chưa đền.
  • Lời kinh vang dậy ngân nga
Chạnh lòng nhớ nghĩ mẹ cha sinh thành.

M[sửa]

  • Mẹ già đầu bạc như tơ
Lưng đau con đỡ,mắt mờ con nuôi
  • Mẹ già như chuối ba hương,
Như xôi nếp mật, như đường mía lau.
Đường mía lau càng lâu càng ngát,
Cơm nếp mật ngào ngạt hương say.
Ba hương lây lất tháng ngày,
Gió đưa mẹ rụng, con rày mồ côi.
  • Cha mẹ nuôi con biển hồ lai láng
Con nuôi cha mẹ con tính tháng tính ngày
  • Một mẹ nuôi được mười con
Mười con không nuôi được một mẹ.
  • Mẹ ơi! Đừng đánh con hoài,
Để con bắt ốc, hái rau mẹ nhờ.
Mẹ ơi! đừng đánh con hoài,
Để con bắt cá, hái xoài mẹ ăn.
  • Mẹ ơi! Đừng gả con xa,
Chim kêu vượn hú biết nhà mẹ đâu.
Chim đa đa đậu nhánh đa
Chồng gần không lấy, lấy chồng xa.
Một mai cha yếu mẹ già,
Chén cơm ai xới, kỷ trả ai dâng

N[sửa]

  • Nghĩa mẹ đậm đà chín tháng cưu mang,
Bên ướt mẹ nằm, bên ráo con lăn,
Biết lấy chi đền đáp khó khăn,
Hai đứa mình lên non lấy đá xây lăng phụng thờ.
  • Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa
Miệng nhai cơm búng, lưỡi lừa cá xương.
  • Những khi trái nắng trở trời,
Con đau là mẹ đứng ngồi không yên.
Trọn đời vất vả triền miên,
Chăm lo bát gạo đồng tiền nuôi con.
  • Nuôi con mới biết sự tình
Thầm thương cha mẹ nuôi mình khi xưa.
  • Nuôi con cho được vuông tròn
Mẹ thầy dầu dãi xương mòn gối cong.

O - Ô - Ơ[sửa]

  • Ơn cha nặng lắm ai ơi!
Nghĩa mẹ bằng trời, chín tháng cưu mang.
  • Ơn cha

i chất trời Tây

Láng lai nghĩa mẹ nước đầy biển Đông

T[sửa]

  • Thà ăn bắp hột chà vôi
Còn hơn giàu có mồ côi mẹ già.
  • Tôm càng lột vỏ bỏ đuôi,
Giã gạo cho trắng mà nuôi mẹ già,
  • Thương con tần tảo sớm hôm,
Cơm đùm chéo áo, cháo đùm lá môn.
  • Thương mẹ nhớ cha như kim châm vào dạ,
Nghĩ đến chừng nào, lụy hạ tuôn rơi
Thuyền không bánh lái thuyền quầy
Con không cha mẹ ai bày con nên.

V[sửa]

  • Vẳng nghe con chim vịt kêu chiều
Bâng khuâng nhớ mẹ ruột đau chín chiều
Thương thay cù lao chín chữ
Tam niên nhũ bộ biết bao nhiêu tình.
Mẹ già ở túp lều tranh
Sớm thăm tối viếng mới đành dạ con.
  • Ví dầu con phụng bay qua
Mẹ nói con gà con cũng nói theo

X[sửa]

  • Xin người hiếu tử lắng khuyên
Kịp thì nuôi nấng cho toàn đạo con
Kẻo khi sông cạn, đá mòn
Phú nga phú ủy có còn ra chi.


Xem thêm[sửa]

   




Chú thích[sửa]

  1. ^ Trích sách giáo khoa Ngữ văn 7, tập một, trang 36