Thời kỳ Khai Sáng

Phòng đọc (hình ảnh phổ biến thời Khai Sáng) của Johann Peter Hasenclever năm 1843

Thời kỳ Khai Sáng (tiếng Pháp: Siècle des Lumières) là phong trào tri thức triết học chi phối tư tưởng châu Âu vào thế kỷ 17-18, lấy lý trí, mưu cầu hạnh phúc, và tri giác làm nền móng, chủ trương tự do, tiến bộ loài người, khoan dung, bác ái, chính phủ lập hiến, phân lập nhà nước với tôn giáo...

Trích dẫn từ thời Khai Sáng

Tiếng Pháp

• René Descartes, phát biểu nền tảng cho triết học phương Tây Cogito, ergo sum, trích trong:

  1637, Discours de la méthode (Phương thức luận): je pense, donc je suis

  1684, Recherche de la vérité par les lumières naturelles (Tìm chân lý qua ánh sáng tự nhiên): dubito, ergo sum, vel, quod idem est, cogito, ergo sum

  Tôi tư duy, nên tôi tồn tại

• 1762, Jean-Jacques Rousseau, Du contrat social (Khế ước xã hội), Quyển 1, chương 1

  L’homme est né libre, & par-tout il est dans les fers.

  Người ta sinh ra tự do, nhưng rồi đâu đâu con người cũng sống trong xiềng xích.

  • Con người sinh ra tự do, và ở bất cứ đâu anh ta cũng bị xiềng xích.

• 1763, Voltaire, Traité sur la tolérance (Bàn về lòng khoan dung) chương 4

  Enfin cette tolérance n’a jamais excité de guerre civile ; l’intolérance a couvert la terre de carnage. Qu’on juge maintenant entre ces deux rivales, entre la mère qui veut qu’on égorge ſon fils, & la mère qui le cède pourvu qu’il vive.

  Sau cùng, sự khoan dung ấy chưa bao giờ gây ra nội chiến; trái lại, sự bất khoan dung đã che phủ mặt đất bằng những cuộc tàn sát. Giờ đây hãy xét đoán giữa hai đối thủ này, giữa người mẹ muốn đứa con bị cắt cổ và người mẹ chịu nhường con đi để nó được sống.

Tiếng Đức

• 1784, Immanuel Kant, Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung? (Về câu hỏi: Khai sáng là gì?)

  Aufklärung ist der Ausgang des Menschen aus seiner selbst verschuldeten Unmündigkeit. Unmündigkeit ist das Unvermögen, sich seines Verstandes ohne Leitung eines anderen zu bedienen. Selbstverschuldet ist diese Unmündigkeit, wenn die Ursache derselben nicht am Mangel des Verstandes, sondern der Entschließung und des Muthes liegt, sich seiner ohne Leitung eines andern zu bedienen. Sapere aude! Habe Muth dich deines eigenen Verstandes zu bedienen! ist also der Wahlspruch der Aufklärung.

  KHAI SÁNG LÀ SỰ THOÁT LY CỦA CON NGƯỜI RA KHỎI TÌNH TRẠNG VỊ THÀNH NIÊN DO CHÍNH CON NGƯỜI GÂY RA. VỊ THÀNH NIÊN là sự bất lực không thể vận dụng trí tuệ của mình một cách độc lập mà không cần sự chỉ đạo của người khác. Tình trạng vị thành niên này là do TỰ MÌNH GÂY RA, một khi nguyên nhân của nó không phải do sự thiếu sót trí tuệ, mà do sự thiếu sót tính cương quyết và lòng can đảm, dám tự mình dùng trí tuệ phục vụ cho mình mà không cần đến sự chỉ đạo của người khác. Sapere aude! Hãy có can đảm tự sử dụng trí tuệ CỦA CHÍNH MÌNH! đó là câu phương châm của Khai Sáng.

  Khai sáng là lối thoát của con người ra khỏi tình trạng chưa trưởng thành do lỗi lầm của chính mình gây ra. Chưa trưởng thành là sự bất lực trong việc sử dụng trí tuệ của mình khi không có ai dẫn dắt. Tình trạng chưa trưởng thành là do lỗi lầm của chính mình, khi nguyên nhân của nó không bắt nguồn từ sự thiếu trí tuệ, mà xuất phát từ sự thiếu tính cương quyết và thiếu lòng dũng cảm để phục vụ cho trí tuệ của chính mình mà không cần ai dẫn dắt. Sapere aude! Hãy có can đảm sử dụng trí tuệ của chính mình. Đó là phương châm của khai sáng.

Xem thêm

• Xung đột Ả Rập–Israel
• Apartheid
• Nội chiến Hoa Kỳ

Liên kết ngoài

• Bài viết bách khoa Thời kỳ Khai Sáng tại Wikipedia