Ca dao Việt Nam về tình cảm gia đình

Bộ sưu tập danh ngôn mở Wikiquote
Bước tới: chuyển hướng, tìm kiếm

Tình cảm gia đình là một trong những chủ đề tiêu biểu của ca dao, dân ca.Những câu thuộc chủ đề tình cảm gia đình thường là lời ru của mẹ, lời của cha mẹ, ông bà nói với con cháu, lời của con cháu nói về cha mẹ, ông bà để bày tỏ tâm tình, nhắc nhở về công ơn sinh thành, về tình mẫu tử và tình anh em ruột thịt.[1]

Mục lục


  • Bồng bồng con nín con ơi
Dưới sông cá lội, trên trời chim bay.
Ước gì mẹ có mười tay
Tay kia bắt cá, tay này bắn chim.
Một tay tuốt chỉ luồn kim
Một tay làm ruộng, một tay hái rau.
Một tay ôm ấp con đau
Một tay vo gạo, một cầu cúng ma.
Một tay khung cửi, guồng xa
Một tay lo bếp, lo nhà nắng mưa.
Một tay đi củi, muối dưa
Còn tay van lạy, bẩm thưa, đỡ đòn.
  • Bướm vàng đậu đọt mù u
Lấy chồng càng sớm tiếng ru càng buồn.

C[sửa]

  • Cầm cần câu cá ngược nhih
Nấu canh rau bợ mà nuôi mẹ già
  • Cây khô chưa dễ mọc chồi
Ba mẹ chưa dễ ở đời vớikp[,oljkoji
Non xanh bao tuổi mà già,
Bởi vì sương tuyết hóa ra bạc đầu
  • Cây xanh thì lá cũng xanh
Cha mẹ hiền lành để đức cho con.
  • Cha mẹ bú mớm nâng niu
Tội trời đành chịu, không yêu bằng chồng
Ai kêu ai hú bên sông,
Mẹ gọi con dạ có chồng phải theo.
  • Chiều chiều ngó ngược ngó xuôi
Ngó không thấy mẹ ngùi ngùi nhớ thương.
  • Chiều chiều ra đứng ngõ sau,
Trông về quê mẹ ruột đau chín chiều.
Ngó lên nuộc lạt mái nhà,
Bao nhiêu nuộc lạt, nhớ ông bà bấy nhiêu.
  • Chiều chiều xách giỏ hái rau
Ngó lên mộ mẹ ruột đau như dần.
  • Chim trời ai dễ đếm lông
Nuôi con ai dễ kể công tháng ngày.
  • Cò bay xuống vũng trâu đằm,
Lấy rơm làm tổ cho con cò nằm.
  • Có vàng vàng chẳng hay phô
Có con con nói trầm trồ mẹ nghe
  • Có cha có mẹ thì hơn
Không cha không mẹ như đàn đứt dây
Còn cha gót đỏ như son,
Đến khi cha mất gót con đen sì.
  • Con có cha như nhà có nóc
Con không cha như nòng nọc đứt đuôi.
  • Con ho lòng mẹ tan tành,
Con sốt lòng mẹ như bình nước sôi.
  • Công cha nghĩa mẹ cao dày
Cưu mang trứng nước những ngày còn thơ
Nuôi con khó nhọc đến giờ
Trưởng thành con phải biết thờ hai thân
Thức khuya dậy sớm chuyên cần
Quạt nồng ấp lạnh giữ phần đạo con.
  • Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.
Một lòng thờ mẹ kính cha
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.
  • Công cha như núi ngất trời
Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển đông
Núi cao biển rộng mênh mông
Cù lao chín chữ ghi lòng con ơi!
  • Con người có tổ, có tông
Như cây có cội, như sông có nguồn.
  • Chiều chiều ra đứng ngõ trông
Ngõ thì thấy ngõ, người không thấy người.
  • Chồng em áo rách em thương
Chồng người áo gấm xông hương mặc người
  • Cá không ăn muối cá ươn
Con cãi cha mẹ, trăm đường con hư.
  • Chàng ơi phụ thiếp làm chi
Thiếp như cơm nguội đỡ khi đói lòng.
  • Chim quyên ăn trái nhãn lồng
Lia thia quen chậu, vợ chồng quen hơi.
  • Chồng giận thì vợ làm lành
Miệng cười hớn hở rằng anh giận gì
Chồng giận thì vợ làm lành
Cơm sôi nhỏ lửa một đời không khê.
  Công cha như núi Thái sơn

Nghĩa mẹ bằng trời chín tháng cưu mang

  Núi cao biển rộng mênh mang

Cù lao chín chữ ghi lòng con ơi

D - Đ[sửa]

  • Đắng cay cũng thể ruột rào
Ngọt ngào cho lắm cũng là người dưng
Văn bản tiêu đề Văn bản tiêu đề Văn bản tiêu đề
Ví dụ Ví dụ Ví dụ
Ví dụ Ví dụ Ví dụ
Ví dụ Ví dụ Ví dụ

</gallery> </gallery> .

  • Đi đâu mà bỏ mẹ già
Gối nghiêng ai sửa,chén trà ai dâng ?
  • Đố ai đếm được lá rừng
Đố ai đếm được mấy tầng trời cao
Đố ai đếm được vì sao
Đố ai đếm được công lao mẹ già.
  • Đói lòng ăn hột chà là
Để cơm cho mẹ mẹ già yếu răng.
  • Đói lòng ăn trái ổi non
Nhịn cơm nuôi mẹ cho tròn nghĩa xưa
  • Đi khắp thế gian, không ai tốt bằng mẹ
Gánh nặng cuộc đời, không ai khổ bằng cha.
Nước biển mênh mông không đong đầy tình mẹ
Mây trời lồng lộng không phủ kín lòng cha
Tần tảo sớm hôm mẹ nuôi con khôn lớn
Mang cả tấm thân gầy cha che chở đời con
Ai còn mẹ xin đừng làm mẹ khóc
Đừng để buồn lên mắt mẹ nghe con.
Đêm nay con ngủ giấc tròn
Mẹ là ngọn gió của con suốt đời.
  • Dẫu rằng da trắng tóc mây
Đẹp thì đẹp vậy, dạ này không ưa
Vợ ta dù có quê mùa
Thì ta vẫn cứ sớm trưa vui cùng.
  • Đã rằng là nghĩa vợ chồng
Dầu cho nghiêng núi, cạn sông chẳng rời.
  • Đói no một vợ một chồng
Một miếng cơm tấm, giàu lòng ăn chơi.
  • Đôi ta là nghĩa tào khang
Xuống khe bắt ốc, lên ngàn hái rau.
  • Đốn cây ai nỡ dứt chồi
Đạo chồng nghĩa vợ, giận rồi lại thương.
  • Anh em như bát nước đầy
Gà chung một mẹ chớ hoài đá nhau.
  • Em ơi nhớ về một đời người như nhớ về cả rẵng cây
Dì ruột thương cháu như con
Rủi mà không mẹ cháu còn cậy trông

G[sửa]

  • Gió mùa thu mẹ ru con ngủ
Năm canh chày mẹ thức đủ năm canh.
  • Gió thúc cội thung nhánh tùng khua rúc rắc
Nhớ cha mẹ già ruột thắt gan teo.
  • Ngó lên nước xoáy ngùi ngùi
Nhớ ông Cao Tổ vua tôi một lòng.

L[sửa]

  • Lên non mới biết non cao
Nuôi con mới biết công lao mẹ thầy
  • Lên chùa thấy Phật muốn tu
Về nhà thấy mẹ công phu chưa đền.
  • Lời kinh vang dậy ngân nga
Chạnh lòng nhớ nghĩ mẹ cha sinh thành.
  • Lênh đênh chiếc bách giữa dòng
Thương thân goá bụa, phòng không lỡ thì
Gió đưa cây trúc ngã quỳ
Ba năm trực tiết còn gì là xuân

M[sửa]

  • Mẹ già đầu tóc bạc phơ
Lưng đau con đỡ,mắt mờ con nuôi
  • Mẹ già như chuối ba hương,
Như xôi nếp mật, như đường mía lau.
Đường mía lau càng lâu càng ngát,
Cơm nếp mật ngào ngạt hương say.
Ba hương lây lất tháng ngày,
Gió đưa mẹ rụng, con rày mồ côi.
  • Một mẹ nuôi được mười con
Nhưng mười con không nuôi được một mẹ.
  • Mẹ ơi! Đừng đánh con hoài,
Để con bắt ốc, hái rau mẹ nhờ.
Mẹ ơi! đừng đánh con hoài,
Để con bắt cá, hái xoài mẹ ăn.
  • Mẹ ơi! Đừng gả con xa,
Chim kêu vượn hú biết nhà mẹ đâu.
Chim đa đa đậu nhánh đa
Chồng gần không lấy, lại lấy chồng xa.

Một tay bế lũ con thơ Một tay giành lấy mà đưa xuống bùn

Một mai cha yếu mẹ già,
Chén cơm ai xới, kỷ trà ai dâng
  • Mẹ nuôi con biển hồ lai láng
Con nuôi mẹ kể tháng kể ngày.
  • Mỗi đêm con thắp đèn trời
Cầu cho cha mẹ ở đời với con
  • Mẹ già ở tấm lều tranh
Sớm thăm tối viếng mới đành dạ con.
  • Một ngày ba bữa cơm đèn
Còn gì má phấn răng đen hỡi chàng?
  • Mười làm chi, một làm chi
Sinh ra có nghĩa có nghì thời hơn
Sinh con ai nỡ sinh lòng
Sinh con ai chẳng vun trồng cho con.

N[sửa]

  • Nghĩa mẹ đậm đà chín tháng cưu mang,
Bên ướt mẹ nằm, bên ráo con lăn,
Biết lấy chi đền đáp khó khăn,
Hai đứa mình lên non lấy đá xây lăng phụng thờ.
  • Ngó lên nuộc lạt mái nhà,
Bao nhiêu nuộc lạt nhớ ông bà bấy nhiêu
  • Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa
Miệng nhai cơm búng, lưỡi lừa cá xương.
  • Những khi trái nắng trở trời,
Con đau là mẹ đứng ngồi không yên.
Trọn đời vất vả triền miên,
Chăm lo bát gạo đồng tiền nuôi con.
  • Nuôi con mới biết sự tình
Thầm thương cha mẹ nuôi mình khi xưa.
  • Nuôi con cho được vuông tròn
Mẹ thầy dầu dãi xương mòn gối cong.
  • Ngày nào em bé cỏn con
Bây giờ em đã lớn khôn thế này
Cơm cha, áo mẹ, công thầy
Nghĩ sao cho bỏ những ngày ước ao.

O - Ô - Ơ[sửa]

  • Ơn cha nặng lắm ai ơi!
Nghĩa mẹ bằng trời, chín tháng cưu mang

Q[sửa]

  • Qua đình ngả nón trông đình
Đình bao nhiêu ngói thương mình bấy nhiêu
  • Qua cầu ngả nón trông cầu
Cầu bao nhiêu nhịp dạ sầu bấy nhiêu.

R[sửa]

  • Râu tôm nấu với ruột bầu
Chồng chan vợ húp gật gù khen ngon.
  • Rương xe, chìa khóa em cầm
Giang sơn em gánh, nợ nần em lo.

S[sửa]

  • Sống thì con chẳng cho ăn
Chết thì xôi thịt, làm văn tế ruồi.

T[sửa]

  • Thà ăn bắp hột chà vô
Còn hơn giàu có mồ côi mẹ già.
  • Tôm càng lột vỏ bỏ đuôi,
Giã gạo cho trắng mà nuôi mẹ già,
  • Thương con tần tảo sớm hôm,
Cơm đùm chéo áo, cháo đùm lá môn.
  • Thương mẹ nhớ cha như kim châm vào dạ,
Nghĩ đến chừng nào, lụy hạ tuôn rơi
Thuyền không bánh lái thuyền quầy
Con không cha mẹ ai bày con nên.
  • Tay nâng khăn gói sang sông
Mồ hôi ướt đẫm, thương chồng phải theo.
  • Thật thà cũng thể lái trâu
Yêu nhau cũng thể nàng dâu mẹ chồng.
  • Thuyền về có nhớ bến chăng
Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền
  • Thương chồng phải lụy cùng chồng
Đắng cay phải chịu, mặn nồng phải cam.
  • Tu đâu cho bằng tu nhà
Thờ cha kính mẹ, ấy là chân tu.
  • Từ ngày em về làm dâu
Thì anh dặn trước bảo sau mọi lời
Mẹ già dữ lắm em ơi!
Nhịn ăn, bớt ngủ mà nuôi mẹ già
Nhịn cho nên cửa nên nhà
Nên kèo, nên cột, nên xà tầm vông
Nhịn cho nên vợ nên chồng
Thì em coi sóc lấy trong cửa nhà.
  • Tưởng rằng chị ngã em nâng
Ai ngờ chị ngã, em bưng miệng cười.
  • Trai mà chi, gái mà chi
Sinh con có nghĩa có nghì là hơn.
  • Trăm năm giữ vẹn chữ tòng
Sông sao thác vậy một chồng mà thôi.

V[sửa]

  • Vẳng nghe con chim vịt kêu quạc quạc
Bâng khuâng nhớ mẹ ruột đau chín chiều
Thương thay cù lao chín chữ
Tam niên nhũ bộ biết bao nhiêu tình.
  • Ví dầu con phụng bay qua
Mẹ nói con gà con cũng nói theo
  • Vì chồng nên phải gắng công
Nào ai da sắt xương đồng chi đây.
  • Ví dầu cầu ván đóng đanh
Cầu tre lắc lẻo gập ghềnh khó đi.
Ví dầu mẹ chẳng có chi
Chỉ con với mẹ chẳng khi nào rời.
  • Vợ chồng là nghĩa cả đời
Ai ơi nhớ nghĩ những lời thiệt hơn.

X[sửa]

  • Xin người hiếu tử lắng khuyên
Kịp thì nuôi nấng cho toàn đạo con
Kẻo khi sông cạn, đá mòn
Phú nga phú ủy có còn ra chi.
  • Xấu xa cũng thể chồng ta
Dù cho tốt đẹp cũng ra chồng người.

Chú thích[sửa]

  1. ^ Trích sách giáo khoa Ngữ văn 7, tập một, trang 36

Xem thêm[sửa]